DEIS – Cláir Litearthachta agus Uimhearthachta – tuairisceoirí

Acmhainn litearthachta atá sna Chéad Chéimeanna do mhúinteoirí a ndearnadh taighde agus forbairt uirthi in Iarthar na hAstráile. Tá réimse snáitheanna litearthachta ann i réimse Litearthachta, Scríbhneoireachta, Litrithe agus Teanga Bhéil. Dearadh é do scoileanna agus dlínsí a bhfuil acmhainn phraiticiúil á lorg acu chun torthaí litearthachta daltaí a fheabhsú ag leibhéal bunscoile. Is iad na snáitheanna ar glacadh leo anseo in Éirinn:

  •  Na Chéad Chéimeanna – Scríbhneoireacht
  • Na Chéad Chéimeanna – Léitheoireacht
  • Na Chéad Chéimeanna – Labhairt agus Éisteacht

Tá creat diagnóiseach sna Chéad Chéimeanna a cheadaíonn do mhúinteoirí measúnú a dhéanamh ar an gcéim ag a bhfuil leanaí i ngach ceann de na 3 réimse. Tá naisc dhíreacha ag gach céim den leanúntas leis na béimeanna agus gníomhaíochtaí múinteoireachta cuí le tacú leis an daltaí bogadh ar aghaidh sa leanúntas.  Tá cur chuige scoile uile lárnach do rath na hacmhainne i gcás go bhfuil gach múinteoir ag foghlaim le measúnú agus monatóiriú a dhéanamh ar fhorbairt litearthachta a ndaltaí go léir agus chun an measúnú seo a nascadh le straitéisí múinteoireachta atá cuí ó thaobh forbartha.

Roghnaigh an Roinn Oideachais agus Eolaíochta na Chéad Chéimeanna  mar chuid de thacaíocht ilghnéitheach do  scoileanna uirbeacha in Éirinn a shainítear mar scoileanna faoi mhíbhuntáiste faoi Phlean Gníomhaíochta Chomhionannas Deiseanna i Scoileanna a Sheachadadh (DEIS) (DES, 2005). Iarrtar ar na scoileanna seo comhaltaí foirne a roghnú le hoiliúint a fháil mar theagascóirí na gCéad Chéimeanna i dtreo an cleachtas a scaipeadh ar fud na scoile. Freastalaíonn an teagascóir ar chúrsa oiliúna lena gcuirtear clúdach múinteoir ionadaí ar fáil agus faigheann sé/sí na hacmhainní seo maidir leis an oiliúint. Cuirtear acmhainní ar fáil do scoileanna de réir líon na múinteoirí ranga agus iarrtar ar scoileanna  acmhainn litearthachta na gCéad Chéimeanna a chur i bhfeidhm de réir chuspóirí an Churaclaim Béarla do Bhunscoileanna. Go hidéalach, comhoibreoidh triúr múinteoirí ag leibhéal scoile chun cur chuige comhtháite a fhorbairt do na trí shnáithe.

Breith ar an Léitheoireacht

Luath-idirghabháil bunaithe ar thaighde atá i mBreith ar an Léitheoireacht chun teip léitheoireachta a chosc a d’fhorbair an t-oideachasóir agus a síceolaí Marie Clay sa Nua-Shéalainn.  Feidhmíonn Breith ar an Léitheoireacht mar shraith ceachtanna a sheachadtar ceann ar cheann bunaithe ar chumas gach linbh mar a thugtar le fios i sraith tástálacha a dhéantar ar leanaí nuair a thugtar faoi deara go bhfuil fadhbanna acu le léitheoireacht agus scríbhneoireacht tar éis bliain amháin de mhúinteoireacht fhoirmiúil. Cuireann sé teagasc duine le duine ar fáil do leanaí aitheanta ar feadh 30 nóiméad gach lá agus tá sé forlíontach do ghníomhaíochtaí litearthachta leanúnacha sa seomra ranga. Ag brath ar dhul chun cinn an linbh, maireann an tacaíocht ar feadh 8-20 seachtain. Tá Breith ar an Léitheoireacht ag dul isteach sa rang príomhshrutha le déanaí trí chláir cosúil le Literacy Lift Off agus Power Hour. Iarrtar ar gach scoil sainaitheanta mar scoil faoi mhíbhuntáiste faoi tionscnamh DEIS comhalta foirne amháin a ainmniú le hoiliúint a fháil mar mhúinteoir speisialtóra le Breith ar an Léitheoireacht. Cuireann Cinnirí Breith ar an Léitheoireacht, a fheidhmíonn as ionaid oideachais ar fud na tíre oiliúint orthu.

Breith ar an Matamaitic

Clár luath-idirghabhála atá i mBreith ar an Matamaitic a dhíríonn go haonarach ar an ngné uimhreach de mhatamaitic a d’fhorbair R.J. Wright i New South Wales. Is é atá i gceist le Breith ar an Matamaitic dianteagasc aonair nó i ngrúpa beag ó mhúinteoirí speisialtóra do leanaí nach bhfuil ag baint torthaí maithe amach ó rang a haon ar feadh 10-15 seachtain. I rith an ama seo, téann an leanbh trí chéim de luathfhoghlaim uimhríochta. Déantar tascanna measúnaithe ar an leanbh lena fháil amach cén dul chun cinn atá á dhéanamh. Is é atá i gceist sa teagasc, ceacht pleanáilte do gach dalta agus is iad na saintréithe tipiciúla atá sna ceachtanna réiteach fadhbanna, teagasc ceannródaíoch, agus breathnú géar ar iompar an linbh.

Iarrtar ar gach scoil sainaitheanta mar scoil faoi mhíbhuntáiste faoi tionscnamh DEIS comhalta foirne amháin a ainmniú le hoiliúint a fháil mar mhúinteoir speisialtóra le Breith ar an Matamaitic.

 

Ready, Set, Go Maths

D’fhorbair Eunice Pitt Ready, Set, Go Maths i dTuaisceart Éireann ag tús na 1990idí. Tá sé bunaithe ar thionscadal taighde gnímh dhá bhliain inar aithníodh úsáid teanga mhatamaiticiúil agus gníomhaíochtaí a dearadh go cuspóireach ar na príomhthosca chun teagasc agus foghlaim matamaitice rathúil a bhrath. Clár atá ann atá dírithe ar mhúinteoirí ranganna naíonán agus a dhíríonn ar luathscileanna uimhreacha agus coincheapa a fhorbairt. Áirítear le comhpháirteanna tipiciúla Sórtáil, Pátrúin a Dhéanamh, Luathchomhaireamh, agus tá siad ar fad deartha chun tús slán i luathuimhreacha a thabhairt. Cuirtear oiliúint ar mhúinteoirí ranganna naíonán i scoileanna DEIS san acmhainn agus táthar ag súil go bhforfheidhmeoidh siad é ina seomraí ranga de réir chuspóirí Churaclam na Matamaitice do Bhunscoileanna.  

 

 Scríobhadh an lámhleabhar do mhúinteoirí chun béim a leagan ar an tábhacht atá ann do mhúinteoirí le húsáid bheacht a bhaint as an teanga mhatamaitice, ceisteanna a iarraidh agus coincheapa a mhíniú. Tá raidhse taithí chomhoibríoch teagaisc agus foghlama sa lámhleabhar chomh maith.